ABD’nin Grönland için hedef gösterdiği Çin’in Ada’ya ilgisi beklenenden düşük

Trump’ın Çin’in Grönland’daki varlığına dair söylemlerinin gündeme gelmesiyle Çin ile Ada arasındaki ilişkiler mercek altına alındı.

ABD Başkanı Trump, seçildikten ve göreve geldikten sonra Grönland’ın ülkesinin kontrolünde bulunması gerektiğine ilişkin söylemini pek çok kez yineleyerek Ada’nın mülkiyeti ve kontrolüne sahip olmanın “mutlak zorunluluk” olduğunu savundu.

Trump, Grönland’ı ulusal ve küresel güvenlik açısından kritik önemde görmesinin yanı sıra Çin ve Rusya’yı da Ada’yı “işgal etme niyetinde bulundukları” gerekçesiyle hedef gösteriyor.

Bu nedenle Trump, 12 Ocak’ta Çin ve Rusya’ya ait denizaltı ve diğer savaş gemilerinin Grönland çevresinde varlık gösterdiğini belirterek, buna müsaade etmeyeceklerini, “bir şekilde Grönland’ı alacaklarını” söyledi.

Trump’ın ikinci iktidar döneminin başlangıcından itibaren dile getirdiği bu söylemlere karşı Ada’da hükümetin Dışişleri Bakanı Vivian Motzfeldt, Mart 2025’te Çin ile işbirliğini derinleştirmenin önceliklerinden biri olduğunu belirterek, olası serbest ticaret anlaşmasına da işaret etmişti.

Çin ile ilişkiler

Danimarka Krallığı çatısı altında bulunan Faroe Adaları ile iki özerk bölgeden biri olan Grönland, özellikle sahip bulunduğu doğal kaynaklarla ön plana çıkıyor. Demir cevheri, grafit, tungsten, paladyum, vanadyum, çinko, altın, uranyum, bakır ve petrol gibi doğal kaynakların bulunduğu Ada’da nadir toprak elementleri de mevcut.

Grönland, 2009’da “kendi kendini yönetme hakkı” elde etmesinin ardından Çin ile güçlü ilişkiler kurmaya başladı. Grönlandlı yetkililer, bölgeye yatırımı teşvik amacıyla Çin’e sık sık seyahat etti.

Grönlandlı yetkililer, 2011’de ilk kez Çin Madencilik Konferansı ve Fuarı’na katılarak Çinli yatırımcıları Ada’ya yatırım yapma konusunda teşvik etmeyi amaçladı.

2013’ten bu yana Çin’in Grönland’daki doğal kaynaklara yatırımı ve Ada’daki varlığı adım adım daha görünür hale geldi.

Grönland açısından Çin ile ticaret büyük öneme sahip. Özellikle balıkçılık alanında Grönland’ın Çin’e ihracatı, büyük pay kaplıyor. Çin’in Grönland’a yaptığı doğrudan yabancı yatırımlar ise çok kısıtlı düzeyde.

Çin’in yatırımları, Grönland’a ekonomik fayda sağlarken aynı zamanda ABD ve Danimarka’ya karşı gerektiği takdirde “pazarlık kozu” olarak kullanılabilecek alan da açıyor.

Grönland’ın olası “bağımsızlığı”

Grönland’ın 2021’den bu yana Çin’de Danimarka’nın Pekin Büyükelçiliği çatısı altında temsilciliği bulunuyor. Bu da Grönland’ın Çin ve temelde Asya kıtasıyla ilişkilerini güçlendirme çabasında olduğunu gösteriyor.

Çin’in Ada’daki ekonomik varlığı, Grönland’ın gelecekteki olası bağımsızlığı konusunda önemli bir faktör olarak ön plana çıkıyor.

Öte yandan Grönland’ın bağımsızlığı, Çin için Danimarka ile ilişkilere zarar vermemek açısından hassas bir konu.

Çin, siyasi olarak Grönland’ın bağımsızlığı konusuna herhangi bir şekilde müdahil olmasa da yatırımları ya da ticari işbirliği projelerinin bu alana olası etkisi büyük ancak The Polar Connection’a göre, Grönland’ın bağımsız olup bu süreci finanse edebilmesi için 20 büyük çaplı maden projesine ihtiyacı var ve bu noktadan çok uzakta.

Öte yandan Çin, Grönland’ın jeopolitik açıdan istikrarlı olmasını da önemsiyor, bu nedenle Grönland’ın Danimarka’dan bağımsızlığını kazanma çabası, Çinli yatırımcıları iten bir durum olarak görülüyor.

Çinli yatırımcıların ilgisi azaldı

Bazı Çinli şirketler, maden arama faaliyetlerine dahil olsa da kayda değer büyük bir keşif olmadı. “The Diplomat”a göre, ABD Başkanı Donald Trump döneminde Çin’in Grönland’daki etkisine karşı çıkmalarından çok daha önce Çinli yatırımcılar, Ada’ya ilgilerini yitirdi.

Çinli şirketler, Grönland’daki bazı madencilik şirketleriyle anlaşma imzalasa da bir süre sonra bu ortaklıkların ivme kaybettiği görüldü.

Grönland, önemli maden kaynaklarına sahip olmasına rağmen bu sektörde çalışan Çinli şirketlerin önceliği değil. Çevresel faktörler, altyapı eksikliği ve iklim koşulları, Çinli şirketleri Grönland’a yatırım yapma konusunda caydırıyor. Lojistik koşullar dahil maliyetli bir yatırım haline gelmesiyle Çinli yatırımcıların Grönland’a ilgisinin azaldığı söyleniyor.

“Kutup İpek Yolu”

Grönland, Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamındaki 3 ana ekonomik koridordan birini oluşturan “Kutup İpek Yolu” açısından stratejik konumda bulunuyor. Proje, Kuzey Buz Denizi’ndeki (Arktik) buzul erimesiyle açılan yeni deniz rotalarında ticareti, taşımacılığı, enerji ve altyapı projelerini geliştirmeyi amaçlıyor.

2017’de duyurulan ekonomik koridor çerçevesinde bölgede altyapı yatırımları ve doğal kaynak gibi alanlarda büyümeye çalışan Çin’in temel projeleri, Avrupa ülkelerinin güvenlik endişeleri nedeniyle engellendi.

Bu kapsamda Çin’in halihazırda Grönland’da giriştiği madencilik ve altyapı projeleri de ya askıya alındı ya da ilk aşamalarda iptal edildi. Ayrıca Çin’in gelecekte Ada’da daha fazla varlık gösterebileceği deniz üssü veya havalimanı gibi yatırımları da riskli görülerek Danimarka’nın müdahil olmasıyla engellendi.

Siyasi ve ekonomik riskler nedeniyle Çin’in yatırımları Grönland’da kısıtlı kalırken yeni açılan Arktik ticaret rotaları da Atlantik’in doğusunda Rusya ve Avrupa üzerinden faaliyete geçti.

Grönland’ın Çin ile özellikle ekonomi ve ticaret alanında yakın ilişkiler istemesine rağmen Danimarka’nın ulusal güvenliğe dayalı konularda yatırımları engelleme hakkı ve ABD’nin de artan olası Çin etkisine tepkisinden duyulan çekince, Ada’nın bu ülkeye yaklaşımını olumsuz etkiledi.

Öte yandan Çinli şirketler, Grönland’da hala belirli projelerde azınlık hisselerine sahip olmaya ve ortaklıklar kurmaya devam ediyor.

ABD’nin niyetlerinden bağımsız düşünüldüğünde Grönland için Çin, özellikle ticaret, madencilik ve altyapı yatırımları için Ada’nın özel şartlarına uyum sağlayabilecek güvenilir ortak olarak ön plana çıkıyor.