ABD’nin Grönland’ı satın alma girişimlerinin tarihçesi

Venezuela lideri Nicolas Maduro’nun ABD tarafından ele geçirilmesinin ardından, Başkan Donald Trump’ın Grönland’ı satın alma söylemlerini sertleştirmesi ve askeri müdahale seçeneğini yeniden gündeme getirmesi Avrupa’da endişeyle karşılanıyor.

Ancak Amerikan yayılmacılığı Trump döneminde ivme kazanmış olsa da, ABD’nin Danimarka’ya bağlı bu özerk bölgeyi kontrol etme fikri çok daha eskiye dayanıyor.

Yaklaşık 2,1 milyon kilometrekarelik geniş bir yüz ölçümüne sahip olan Grönland, ABD ile Avrupa arasındaki stratejik konumu ve Arktik ile Atlantik Okyanusu’nu birbirine bağlayan deniz geçiş yolu üzerindeki kritik yerleşimiyle büyük bir jeopolitik öneme sahip. Ayrıca ada; petrol, doğal gaz ve nadir toprak elementleri gibi zengin doğal kaynak rezervlerine ev sahipliği yapıyor.

1867: Alaska’nın satışı ve Arktik emelleri

ABD’nin Grönland’a olan ilgisi 19. yüzyıla kadar uzanıyor. 1867 yılında Alaska’nın Rusya’dan satın alınmasına öncülük eden dönemin Dışişleri Bakanı William H. Seward, Grönland ve İzlanda’nın da Danimarka’dan satın alınması fikrini ortaya attı.

Seward’ın talimatıyla hazırlanan bir raporda, Grönland’ın mineral zenginliği ve geniş balıkçılık alanları vurgulanarak, bu adanın elde edilmesinin ABD’nin dünya ticaretine hakim olmasına yardımcı olacağı savunuldu. Ancak o dönemde Danimarka’ya resmi bir teklif sunulmadı.

1910: Filipinler ile takas önerisi

1910 yılında ABD’nin Danimarka Büyükelçisi Maurice Francis Egan, dikkat çekici bir öneride bulundu. Egan, o dönemde bir ABD bölgesi olan Filipinler’deki Mindanao adasının, Grönland ve Danimarka Batı Hint Adaları ile takas edilmesini teklif etti.

Bu öneri resmi bir müzakereye dönüşmedi; ancak birkaç yıl sonra ABD, Virgin Adaları’nı (Danimarka Batı Hint Adaları) Alman kontrolüne geçmesini engellemek amacıyla 25 milyon dolar değerinde altın karşılığında Danimarka’dan satın aldı.

1946: 100 milyon dolarlık resmi teklif

İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanya’nın Danimarka’yı işgal etmesi üzerine ABD, Grönland’ın savunmasını üstlendi ve adada askeri varlık gösterdi. Savaşın ardından 1946 yılında Başkan Harry Truman, Danimarka’ya Grönland için 100 milyon dolarlık altın teklif ederek ilk resmi satın alma girişiminde bulundu.

Danimarka bu teklifi reddetmesine rağmen, ABD’nin adada askeri üsler kurmasına ve işletmesine izin verdi. Bugün hala faaliyette olan ve ismi Pituffik Uzay Üssü olarak değiştirilen Thule Hava Üssü, bu sürecin bir parçası olarak inşa edildi.

Trump dönemi ve artan baskılar

Trump yönetimi, Grönland’ı satın alma çabalarını on yıllar sonra yeniden canlandırdı. İlk başkanlık döneminde bu fikri bir “emlak anlaşması” olarak nitelendiren Trump, 2024 seçimlerini kazandıktan hemen sonra bu teklifi yineledi.

Geçtiğimiz yıl Mar-a-Lago’da düzenlenen basın toplantısında ve Kongre’ye hitabında Trump, Grönland’ı kontrol altına almak için askeri güç kullanımını dışlamadığını belirtti. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt de Grönland’ın satın alınmasının ABD için bir ulusal güvenlik önceliği olduğunu ve Arktik bölgesindeki rakipleri caydırmak için hayati önem taşıdığını vurguladı.