Kayıt dışı ekonomiyle mücadelede KAŞİF dönemi

Kayıt dışı ekonomiyle mücadeleye aralıksız devam eden Bakanlık, gerçek bir mal teslimi veya hizmet söz konusu olmadığı halde bunlar varmış gibi düzenlenen sahte faturayla mücadelede yeni bir adım attı.

Sahte belgeyle mücadelesini kural tabanlı çalışan Sahte Belge Risk Analiz Programı (SARP) ve Riskli İade Takip ve Analiz Programı (RİTAP) ile yürüten Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) bu mücadelede yeni bir aşamaya geçti.

Sahte belge düzenleyenler ve haksız iade talep edenler, artık yapay zeka tabanlı analiz uygulaması KAŞİF ile günbegün takip ediliyor.

Makine öğrenmesi ile yapay zeka teknolojilerine dayanan yeni risk analiz uygulaması KAŞİF, Başkanlığın teknoloji birimi GİB Teknoloji ile TÜBİTAK Yapay Zeka Enstitüsü tarafından geliştirildi.

Kural tabanlı çalışmayan KAŞİF, herhangi bir ön tanım ya da kural olmadan içerdiği yapay zeka modeli sayesinde çok büyük verileri günlük analiz ederek riskli durumları ortaya çıkarıyor. Mükelleflerin davranış değişiklikleri KAŞİF tarafından izlenerek otomatik algılanıyor ve her yeni durum tekrar analiz edilerek riskli mükellefler belirleniyor.

Yapay zekayla 4 milyon mükellef günlük olarak analiz ediliyor

Büyük veri platformları üzerinde çalışan ve onlarca terabaytlık veri üzerinden analiz yapan KAŞİF ile yaklaşık 4 milyon mükellef günlük analiz ediliyor.

Uygulamayla çok sayıda kategoriye ait onlarca farklı bilgi ve durum izlenerek, riskli durumlar çok daha hızlı ve doğru şekilde belirleniyor.

Mükellefiyet, fatura, tahakkuk, tahsilat, ithalat, ihracat, beyanname, bildirim, işletme ve üretim kapasitesi, çalışan, demirbaş gibi birçok başlığa ilişkin veriler analiz edilerek riskli durumlar günlük raporlanıyor.

Mükellef davranışları ile diğer bilgilerdeki değişiklikleri kendiliğinden algılayarak riskli durumları tespit etme kabiliyetine sahip uygulama sayesinde sahte belge düzenleyenler ile haksız iade talep eden mükellefler hızlı ve doğru şekilde tespit edilebiliyor.

Sahte belge düzenlemek için kurulan şirketler aynı gün belirleniyor

KAŞİF, uygulamaya geçer geçmez sahte belge düzenleme riski yüksek mükelleflere yönelik aynı gün içinde önemli tespitlerde bulundu.

Örneğin, faaliyet alanı toptan ticaret olan ve hiçbir alımı bulunmadan mükellefiyet tesis ettirdiği gün 3 farklı fatura düzenleyen mükellef tespit edildi.

Kuruluş tarihini izleyen 5’inci gün, sahte belge düzenleme riski yüksek olan farklı mükelleflere 50 milyon lira tutarında 5 sahte fatura düzenleyen mükellef belirlendi.

Bir şirkette ücretli çalışan kişi adına farklı vergi dairelerinde kurulan 7 şirketten 6’sıyla sahte belge düzenlenmesinin amaçlandığı saptandı. Söz konusu şirketler tarafından düzenlenen fatura tutarı 246 milyon lira olarak hesaplandı.

Son 3 ay içinde kurulan ve toplam 276 milyar lira tutarında fatura düzenleyen 2 bin 550 mükellefin riskinin yüksek olduğu ve herhangi bir ticari, zirai ya da mesleki faaliyeti olmadan sahte belge düzenlemek amacıyla kurulduğu tespit edildi.

Beyannamesinde 7,7 milyon lira iade edilecek KDV bildiren mükellefin, söz konusu iade tutarının haksız olduğu anlaşıldı.

Riskli mükellefler vergi incelemesine sevk edilerek vergi dairelerine bildiriliyor

Sahte belge düzenleme riskinin yüksek olduğu tespit edilen mükellefler, haklarında vergi incelemesi yapılması amacıyla Vergi Denetim Kuruluna bildiriliyor.

Söz konusu mükellefler ayrıca bağlı oldukları vergi dairelerine iletilerek iş yerlerinde yoklama yapılıyor ve vergi dairelerinde kurulan komisyon tarafından alınan kararlar çerçevesinde sahte belge düzenlemek amacıyla mükellefiyet tesis ettirenlerin kayıtları kapatılıyor.

“Risk analiz altyapısı sürekli yenileniyor”

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, son teknoloji uygulamaların, kayıt dışı ekonomiyle mücadeleyi etkinleştirdiğini belirterek, “Kayıt dışılıkla mücadelede yeni bir döneme girdik. Yapay zeka ve makine öğrenmesi gibi yeni teknolojilerle artık kayıt dışı tüm faaliyetleri anında tespit ediyor ve işlem yapıyoruz. Tüm mükelleflerimizi kayıt içinde kalmaya davet ediyorum.” dedi.

Gelir İdaresi Başkanlığının, risk analiz altyapısını sürekli yenilediğini vurgulayan Şimşek, “Bu uygulamalarla hem kayıt dışı ekonomiyle etkin şekilde mücadele etmeye hem de rekabet eşitsizliği meydana getiren uyumsuzlukları önlemeye devam edeceğiz.” diye konuştu.