TİHEK’ten ayrımcılık yapanlara 2025’te 9,8 milyon lira ceza

TİHEK’e 2024’te 2 bin 837 olan başvuru sayısı, 2025’te yaklaşık yüzde 48 artış göstererek 4 bin 191 oldu.

Kurumun başvuru almaya başladığı 2017’den bu yana yapılan toplam başvuru sayısı ise 17 bin 91’e ulaştı.

Geçen yıl, başvuru sayısının en yüksek olduğu sene olarak kayıtlara geçti. Başvuruların yüzde 35’ini işkence ve kötü muamelenin önlenmesine yönelik Ulusal Önleme Mekanizması kapsamında yapılan müracaatlar oluşturdu.

Bunu, yüzde 31 ile ayrımcılık yasağının ihlaline ilişkin başvurular takip etti.

Ayrımcılık yasağı kapsamındaki başvurularda engellilik temelli başvurular yüzde 25 ile ilk sırada yer alırken, bunu yüzde 12 ile cinsiyet ve yüzde 8 ile sağlık durumu temelli başvurular izledi.

Geçen yıl TİHEK’e başvuruda bulunanların yüzde 82’sini erkekler, yüzde 18’ini kadınlar oluşturdu.

Geçen yıl kurul tarafından yapılan incelemeler sonucu 61 kararda ayrımcılık yasağının ihlal edildiği tespit edildi, bu kapsamda toplam 9 milyon 807 bin 830 lira idari para cezası uygulandı.

İşkence ve kötü muamelenin önlenmesi için 41 ilde 77 ziyaret

İşkence ve kötü muamele yasağı kapsamında ise 5 ihlal tespit edildi.

Geçen yıl idari yaptırım uygulanan incelemelerde “görme engelli bir başvuranın abonesi olduğu dijital platformun erişilebilir olmaması, çocukların farklı uyruklara sahip olması nedeniyle okul kayıtlarının yapılmaması, 65 yaş üstü bireylerden noterde yapılacak işlemler için sağlık raporu istenmesi ve tesettür nedeniyle bir tesisin havuzundan yararlanmanın engellenmesi” gibi sorun alanları öne çıktı.

2025’te güncel insan hakları başlıklarında panel, çalıştay ve sempozyumlar gibi 14 organizasyon düzenleyen TİHEK, Gazze ve Suriye başta olmak üzere bölgesel ihlallere ilişkin raporlama, saha incelemesi ve uluslararası temaslarını sürdürdü.

Yıl boyunca eğitim ve izleme faaliyetleri de yapan kurum, işkence ve kötü muamelenin önlenmesine yönelik çalışmalar kapsamında 41 ilde “kişilerin özgürlüğünden yoksun bırakıldığı” ya da “koruma altında tutulduğu” 77 mekanı ziyaret etti.

Vatandaşların hak arama bilinci gelişiyor

TİHEK Başkanı Fahrettin Altun, yaptığı değerlendirmede, son dönemde insan haklarının korunması ve ayrımcılıkla mücadele alanında yürütülen çalışmaların toplumsal karşılığının daha görünür hale geldiğini belirtti.

Geçen yıl kuruma yapılan başvuruların bir önceki yıla kıyasla yüzde 48 oranla yükselmesinin memnuniyet verici olduğunu vurgulayan Altun, “Başvurularda yaşanan artış, vatandaşların hak arama bilincinin geliştiğini ve kurumumuza duyulan güvenin güçlendiğini gösteriyor.” ifadesini kullandı.

Altun, TİHEK’in insan haklarının korunması ve geliştirilmesi, ayrımcılıkla mücadele ile işkence ve kötü muamelenin önlenmesi kapsamında önemli sorumluluklar üstlendiğine dikkati çekti.

Ulusal Önleme Mekanizması görevi kapsamında cezaevleri ve geri gönderme merkezleri gibi alıkonulma yerlerine habersiz ziyaretler gerçekleştirildiğini belirten Altun, bu ziyaretlerle işkence ve kötü muamelenin önlenmesine yönelik sahaya dayalı tespitler yapıldığını aktardı.

Bu kapsamda Altun, hazırlanan rapor ve tavsiyelerin ilgili kurumlarla paylaşılarak uygulamaların iyileştirilmesine katkı sağlandığını kaydetti.

“Vatandaşlarımızın eşitlik taleplerine desteği sorumluluk görüyoruz”

Altun, Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme’nin bağımsız izlenmesi ile insan ticaretiyle mücadelede ulusal raportörlük görevlerinin de izleme ve raporlama faaliyetleriyle etkin biçimde yürütüldüğünü vurguladı.

TİHEK’in 2026’da uluslararası alandaki görünürlüğünün ve kurumsal kapasitesinin artırılmasına yönelik çalışmalara öncelik verileceğine işaret eden Altun, kurumun Paris Prensipleri ile tam uyumlu bir yapıya kavuşturulması ve ulusal insan hakları kurumları arasında “A düzeyinde” akredite edilmesi için kararlılıkla çalışacaklarının altını çizdi.

Altun, kurum olarak insan hakları kültürünün hayatın her alanına yerleşmesi ve güçlenmesi amacıyla çalışmalarını kararlılıkla sürdüreceklerine vurgulayarak, şunları kaydetti:

“Vatandaşlarımızın herhangi bir ayrımcılığa maruz kalmaksızın eşitlik taleplerine destek sunmayı temel bir sorumluluk olarak görüyoruz. Bu doğrultuda kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları, akademi ve uluslararası paydaşlar arasında köprü kurucu bir rol üstlenerek, ülkemizde insan hakları standartlarının geliştirilmesine yönelik faaliyetlerimizi istikrarlı ve bütüncül bir yaklaşımla sürdüreceğiz.”